Bir Safety Gate bildirimi, ilk okumada bir ürünün “yasaklandığı” duyurusu gibi görünür. Oysa her bildirim, belirli bir ürün için belirli bir ülkede alınmış belirli bir önlemin kaydıdır. Hangi alanın neyi anlattığını bilmek, bir kaydı doğru yorumlamanın tek yoludur. Bu yazıda, 16 Ekim 2026 tarihli haftalık raporda yayımlanan bir yoga topu bildirimini alan alan okuyoruz ve her alan için kataloğumuzdaki 413 spor ekipmanı bildiriminden sayılar veriyoruz.
Sistemin yasal dayanağı
Safety Gate, AB’nin tehlikeli gıda dışı ürünler için hızlı uyarı sistemidir. 2023/988 sayılı Genel Ürün Güvenliği Tüzüğü (GPSR) bu sistemi 25. maddesinde düzenler. 26. madde, üye devletlerin tehlikeli ürünlere karşı alınan düzeltici önlemleri sisteme bildirmesini ve bunu önlemin alınmasından sonraki dört iş günü içinde yapmasını ister. GPSR, eski Genel Ürün Güvenliği Direktifi’nin yerini 13 Aralık 2024’te aldı.
Bu tarih bildirim numaralarında da görülüyor. Kataloğumuzda 20 Aralık 2024 raporuna kadar bildirim numaraları çoğunlukla A12 ya da A11 ile başlıyor; o rapordan itibaren SR ile başlayan numaralar görülüyor.
Örnek kayıt
Seçtiğimiz kayıt SR/02863/26 numaralı bildirim. Kısaca şunları söylüyor: İsveç, mor yumuşak PVC’den yapılmış, markası belirtilmemiş bir yoga topunda ağırlıkça %39,54’e varan DEHP ölçtü; ürün REACH Tüzüğü’ne uymuyor; ürün bir çevrim içi pazar yerinde satılıyordu ve dağıtıcı, ilanı kaldırdı. Menşe Çin. Bu kaydın kataloğumuzdaki karşılığını pilates ve yoga ekipmanı sayfasında, en üstteki kartlarda görebilirsiniz.
Şimdi alanlara tek tek bakalım.
Bildirim numarası
SR/02863/26 biçimindeki numaranın son bölümü yılı, ortadaki bölüm sıra numarasını gösterir. Bir ürünü satıcıya, bir kuruma ya da bize sorarken bu numarayı vermek, ürün adı vermekten daha kesin bir tanımlamadır; çünkü aynı ürün adı onlarca farklı kayıtta geçebilir. Kataloğumuzda “oturmalı yüzme simidi” olarak çevirdiğimiz ürün türü tek başına 54 kayıtta geçiyor; numara olmadan hangisinden söz edildiğini anlamak mümkün değil.
Her kartın üst şeridinde bu numara ve haftalık raporun tarihi yazar. Numarayı ürün sorgulama aracına yazarak ilgili kaydı doğrudan bulabilirsiniz. Haftalık rapor tarihi, bildirimin Komisyon tarafından yayımlandığı cumayı gösterir; önlemin alındığı gün değildir. Bu ikisi arasındaki farkı aşağıda ayrıca ele alıyoruz.
Risk türü ve risk düzeyi
Risk türü, zararın ne olduğunu söyler: kimyasal, yaralanma, suda boğulma, yangın gibi. Örnek kayıtta risk “kimyasal”. Bir bildirimde birden fazla risk türü yazılabilir. Kataloğumuzdaki bildirimlerin önemli bir kısmında iki risk birlikte geçiyor; kimyasal ile çevre ya da yangın ile yanık sık görülen ikililer. Bütün risk türlerini risk türleri sayfasında karşılaştırmalı olarak listeledik.
Risk düzeyi ayrı bir alandır. 413 bildirimin 384’ü “ciddi risk” düzeyinde. 20 bildirim “diğer risk düzeyleri”, 9 bildirim “diğer uyarı türleri” olarak yayımlanmış. Ciddi risk, yetkili kurumların hızlı müdahalesini gerektirdiği değerlendirilen risktir. Diğer düzeyler de bir önlem alındığını gösterir, ama risk değerlendirmesi farklıdır.
Gerekçe metni
Bildirimin en bilgilendirici kısmı, riski anlatan kısa metindir. Örnek kayıtta metin üç cümle: ölçülen madde ve değer, maddenin sağlık etkisi ve uyulmayan kural. Kimyasal bildirimlerde değer çoğunlukla ağırlıkça yüzde ya da mg/kg olarak yazılır; mekanik bildirimlerde hangi testin geçilemediği ya da hangi parçanın kırıldığı anlatılır.
Metnin son cümlesi çoğunlukla bir yasal düzenleme ve bazen bir standart adı içerir. Kataloğumuzda en sık geçen düzenlemeler REACH (110 bildirim), Kişisel Koruyucu Donanım Tüzüğü (102), GPSR (65) ve eski Genel Ürün Güvenliği Direktifi’dir (46).
Önlem türü
Önlem alanı, ürüne ne olduğunu söyler. Kataloğumuzda en sık görülen önlemler şunlar:
| Önlem | Bildirim |
|---|---|
| Piyasadan çekme | 168 |
| Kullanıcılardan geri çağırma | 151 |
| Pazar yerinde ilanın kaldırılması | 69 |
| Gümrükte ithalat reddi | 53 |
| Satış yasağı | 36 |
| Tüketiciye uyarı | 27 |
| İmha | 25 |
Bir bildirimde birden fazla önlem yazılabilir. Fark önemlidir: piyasadan çekme, ürünün satış zincirinden alınmasıdır; geri çağırma ise tüketicinin elindeki ürünün geri istenmesidir. Elinizdeki ürün için asıl anlamlı olan ikincisidir; geri çağırma varsa iade ya da değişim yolunu üreticinin ya da satıcının duyurusu anlatır. Kataloğumuzdaki 86 bildirimde böyle bir geri çağırma duyurusunun adresi de yer alıyor.
Önlemi kim aldı?
Bildirim, önlemin bir kurumun kararıyla mı, yoksa işletmenin kendi kararıyla mı alındığını ayırır. İngilizce metinde ilki “ordered to”, ikincisi “taking notified measures” ifadesiyle yazılır. 413 bildirimin 228’inde önlemi yalnızca işletme almış, 159’unda yalnızca kurum karar vermiş, 26’sında ikisi birlikte görülüyor.
Örnek kayıtta önlemi alan dağıtıcı. Önlemi alan işletmenin türü de yazılır: kataloğumuzda en sık ithalatçı (119), dağıtıcı (113) ve üretici (95). İşletmenin kendi önlemi, ürünün daha az tehlikeli olduğu anlamına gelmez; risk değerlendirmesi iki durumda da bildirimin kendisinde yazılıdır.
Önlemin tarihi ile yayın tarihi
Önlemin yürürlüğe girdiği tarih ile bildirimin haftalık raporda yayımlandığı tarih aynı değildir. Tarihi yazılı 337 bildirimde aradaki süre ortanca 51 gün. Yani bir ürün Safety Gate’te göründüğünde, ilgili ülkede önlem genellikle birkaç hafta önce alınmış olur.
Bildiren ülke ve menşe
Bildiren ülke, önlemi alan ve sisteme giren ülkedir; ürünün en çok nerede satıldığını değil, nerede denetlendiğini gösterir. Örnek kayıtta İsveç. Menşe ise ürünün üretildiği ülkedir. Kataloğumuzda 413 bildirimin 247’sinde menşe Çin, 52’sinde bilinmiyor.
Ürünü tanımlayan alanlar
Bir bildirimin elinizdeki ürünle aynı olup olmadığını anlamanın yolu, tanımlayıcı alanlardır: marka, ürün adı, model ya da tip numarası, barkod ve parti numarası. Kataloğumuzda 334 bildirimde marka, 301’inde model, 186’sında barkod, 97’sinde parti numarası var. Örnek kayıtta yalnızca barkod yazılı: 2601300364961.
Bildirim yalnızca bu tanımlayıcılarla eşleşen ürünler içindir. Aynı markanın başka bir modeli ya da aynı modelin başka bir üretim partisi bildirimin kapsamında olmayabilir. Bu yüzden barkod ve parti numarası, marka adından daha kesin bir eşleşme sağlar. Barkodu ürün sorgulama aracına yazarak kataloğumuzda arayabilirsiniz.
Bir bildirim ne söylemez?
- Ürünün Türkiye’de satılıp satılmadığını söylemez. Türkiye bu sistemin üyesi değildir.
- Aynı markanın diğer ürünleri hakkında bir değerlendirme içermez.
- Bir ürünün sistemde olmaması, güvenli olduğunu göstermez; yalnızca bildirilmediğini gösterir.
- Kullanıcının sağlığına ne olacağını kişisel olarak değerlendirmez. Gerekçedeki sağlık ifadeleri maddenin ya da kusurun genel etkisini anlatır.
Türkiye’deki karşılığı olan GÜBİS kayıtlarını nasıl okuyabileceğinizi ve güvensiz bir ürünle karşılaştığınızda hangi yolların açık olduğunu güvensiz ürün şikâyeti ve GÜBİS yazısında anlattık.